Złoto między dwoma światami

Niedawna pauza złota zaintrygowała wielu inwestorów. Po jednym z najsilniejszych wzrostów we współczesnej historii, metal spędził większość 2026 r. poruszając się w bok, często zachowując się zupełnie inaczej niż rynki zwykle oczekują w okresach zawirowań geopolitycznych. Jednak bliższe przyjrzenie się ostatnim wydarzeniom sugeruje, że historia złota nie dotyczy już tylko inflacji, stóp procentowych, a nawet popytu na bezpieczną przystań. Trzy główne wydarzenia rozwijające się jednocześnie - odporność globalnego popytu na złoto, szybko rozwijający się sektor górnictwa rzemieślniczego w Afryce oraz przyspieszająca konkurencja między rywalizującymi systemami monetarnymi kierowanymi przez Stany Zjednoczone i Chiny - wszystkie wskazują na ten sam wniosek. Złoto staje się coraz ważniejsze, a nie mniej ważne w globalnej gospodarce.

Pierwsza ważna historia pochodzi ze świata inwestycji. Zgodnie z niedawną analizą przeprowadzoną przez globalnego stratega Kirana Kowshika, wielu inwestorów zinterpretowało niedawną słabość złota jako znak, że hossa może się kończyć. W końcu złoto wspięło się do historycznego rekordu 5 595 USD za uncję w styczniu 2026 r., po czym gwałtownie spadło podczas kryzysu na Bliskim Wschodzie, osiągając w marcu najniższy poziom 4099 USD za uncję. Nawet po odbiciu do około 4560 USD, ceny pozostają znacznie poniżej swoich szczytów. Na pierwszy rzut oka wydaje się to niezwykłe. Podczas wcześniejszych wstrząsów geopolitycznych - od rewolucji irańskiej po wojny w Zatoce Perskiej i wybuch wojny w Ukrainie - złoto generalnie umacniało się, ponieważ inwestorzy szukali bezpieczeństwa.

Wyjaśnienie nie leży jednak w słabnącym popycie, ale w zmieniających się warunkach makroekonomicznych. Rosnące ceny energii zwiększyły obawy przed inflacją, co z kolei skłoniło inwestorów do oczekiwania wyższych stóp procentowych i wyższych rentowności obligacji. Ponieważ złoto nie generuje dochodu, wyższe rentowności tymczasowo zmniejszają jego atrakcyjność. Silniejszy dolar amerykański również stworzył przeciwności. Czynniki te mają jednak w dużej mierze charakter cykliczny, a nie strukturalny. Podstawowe czynniki napędzające popyt pozostają niezwykle silne.

Banki centralne nadal gromadzą złoto w tempie rzadko spotykanym we współczesnej historii. Dane Światowej Rady Złota pokazują, że całkowity popyt na złoto osiągnął 790 ton w pierwszym kwartale 2026 roku. Same banki centralne zakupiły netto 244 tony, co stanowi wzrost o 3% w porównaniu z rokiem poprzednim. Od 2023 r. łączny popyt ze strony banków centralnych i sektora prywatnego wynosił średnio około 620 ton na kwartał, znacznie powyżej średniej 450 ton obserwowanej w latach 2010-2022. Analitycy szacują, że około 400 ton kwartalnego popytu jest wystarczające do ustabilizowania cen, podczas gdy każde dodatkowe 100 ton może znacząco przyczynić się do aprecjacji cen.

Przyczyny tego popytu są coraz bardziej geopolityczne. W przeciwieństwie do walut papierowych, złota nie da się wydrukować. W całej historii ludzkości wydobyto około 220 000 ton, a roczna produkcja w kopalniach dodaje niewiele ponad 1% do istniejących zapasów naziemnych. Złoto jest również odporne na sankcje finansowe. Po nałożeniu sankcji na Rosję wiele banków centralnych zaczęło ponownie oceniać skład swoich rezerw. Posiadanie złota oznacza posiadanie aktywów, które nie mogą zostać zamrożone przez zagraniczny rząd, zablokowane przez sieć płatniczą lub podważone przez politykę pieniężną innego kraju. Ponieważ zaufanie do dyscypliny fiskalnej i zarządzania długiem publicznym słabnie w wielu rozwiniętych gospodarkach, rola złota jako aktywa rezerwowego nadal rośnie.

Druga ważna historia rozgrywa się tysiące kilometrów dalej, w Afryce, gdzie rosnące ceny złota przekształcają całe sektory gospodarek krajowych. Górnictwo rzemieślnicze - od dawna postrzegane jako działalność nieformalna i marginalna - stało się jedną z najszybciej rozwijających się części przemysłu wydobywczego na kontynencie. Rządy, które kiedyś zmagały się z regulacją drobnych górników, teraz aktywnie próbują wprowadzić ich do formalnej gospodarki.

Uderzającym przykładem jest Zambia. Państwowa górnicza spółka inwestycyjna ZCCM-IH ogłosiła niedawno utworzenie Kyalo Goldfields Limited, nowej spółki joint venture mającej na celu nie tylko rozwój złóż złota, ale także włączenie rzemieślniczych górników do regulowanych operacji. W samej Zambii ponad 30 000 osób jest uzależnionych od górnictwa rzemieślniczego. Jednocześnie, międzynarodowe inicjatywy pomagają górnikom zmniejszyć zależność od rtęci, jednego z najbardziej kontrowersyjnych problemów środowiskowych związanych z wydobyciem złota na małą skalę.

Podobne działania podejmowane są na całym kontynencie. W Ghanie ustanowienie Ghana Gold Board scentralizowało zakupy złota wydobywanego rzemieślniczo i pomogło wygenerować około 10 miliardów dolarów przychodów z eksportu z około 100 ton produkcji w 2025 roku. Stanowi to prawie połowę całkowitych przychodów kraju z eksportu złota. Burkina Faso doświadczyła jeszcze bardziej dramatycznej zmiany. Oficjalna produkcja rzemieślnicza wzrosła z mniej niż 10 ton do 42 ton w ciągu jednego roku, co stanowi 40% całkowitej produkcji złota w tym kraju. W Demokratycznej Republice Konga władze wykorzystują złoto wydobywane rzemieślniczo do budowania krajowych rezerw, podczas gdy w Kalemie rozpoczęła działalność nowa rafineria.

Siła napędowa wszystkich tych zmian jest prosta: cena. Złoto wzrosło o około 70% w 2025 r. i utrzymywało się na poziomie blisko 5000 USD za uncję przez większą część 2026 roku. Dla rządów złoto rzemieślnicze nie jest już tylko źródłem zatrudnienia. Stało się źródłem przychodów z eksportu, zysków walutowych, a nawet rezerw pieniężnych.

Pozostają jednak poważne wyzwania. Nielegalne sieci handlowe nadal kwitną. Normy środowiskowe są niespójne. Bezpieczeństwo w miejscu pracy pozostaje na niskim poziomie. Ściągalność podatków jest słaba. Ghana wyraźnie ilustruje tę nierównowagę. Drobni górnicy wyprodukowali ponad trzy miliony uncji złota w 2025 r. - ponad połowę krajowej produkcji - ale odprowadzili mniej niż 500 000 cedisów ghańskich w postaci podatków bezpośrednich, w porównaniu z około 19 miliardami cedisów zapłaconymi przez duże przemysłowe firmy wydobywcze. Kolejny etap afrykańskiej historii złota będzie zatem zależał nie tylko od wzrostu produkcji, ale także od zdolności rządów do poprawy przejrzystości, identyfikowalności i egzekwowania prawa.

Trzecia i być może najbardziej znacząca historia dotyczy przyszłości samego międzynarodowego systemu walutowego. Według najnowszego raportu In Gold We Trust, świat przechodzi od okresu stopniowych zmian monetarnych do okresu otwartej konkurencji monetarnej. Już same liczby są uderzające. W 2006 r. dolar amerykański stanowił 66% światowych rezerw. Obecnie udział ten spadł do 57%. W tym samym okresie oficjalne rezerwy złota w Chinach wzrosły z około 600 ton do 2200 ton. Tymczasem Cross-Border Interbank Payment System (CIPS), często postrzegany jako alternatywa dla SWIFT, łączy obecnie ponad 3000 instytucji w 167 krajach.

Chińska strategia rozwija się od dziesięcioleci. Od początku lat 80-tych Pekin systematycznie zwiększał kontrolę państwa nad metalami szlachetnymi, zachęcał do posiadania złota w kraju, zbudował Szanghajską Giełdę Złota i zgromadził duże rezerwy. Chińscy obywatele wycofali około 28 000 ton złota z Szanghajskiej Giełdy Złota od jej otwarcia w 2002 r., tworząc jeden z największych transferów metalu monetarnego w prywatne ręce w historii.

Jednocześnie Chiny i ich partnerzy rozwijają alternatywną infrastrukturę finansową. Rosja i Chiny rozliczają obecnie ponad 99% dwustronnego handlu w lokalnych walutach. Arabia Saudyjska przyłączyła się do inicjatyw, które mogą ostatecznie wesprzeć rozliczenia za ropę w juanach powiązane z mechanizmami konwersji złota. Proponowana waluta BRICS UNIT byłaby zabezpieczona w 40% przez złoto i w 60% przez waluty członkowskie, tworząc aktywa rozliczeniowe zaprojektowane specjalnie w celu zmniejszenia zależności od dolara.

Tymczasem Stany Zjednoczone realizują własną strategię. Zamiast wycofywać się, Waszyngton próbuje zmodernizować dominację dolara za pomocą nowych technologii finansowych. Stablecoiny stały się jednym z najważniejszych narzędzi w tych wysiłkach. Globalny rynek stablecoinów przekracza obecnie 300 miliardów dolarów, a niektóre prognozy sugerują, że do 2030 roku może zbliżyć się do 1,9 biliona dolarów. Zamiast rzucać wyzwanie dolarowi, technologie te mogą rozszerzyć jego zasięg na części świata, w których tradycyjna infrastruktura bankowa jest słaba.

To, co się wyłania, nie jest prostą walką między rosnącymi Chinami a upadającą Ameryką. Jest to raczej pojawienie się bardziej rozdrobnionego krajobrazu walutowego. Niektóre kraje ściśle współpracują z Waszyngtonem. Inne zbliżają się do Pekinu. Wiele z nich, w tym Indie, stara się utrzymywać relacje z obiema stronami. Jednak prawie wszystkie z nich kupują złoto.

To może być najważniejszy sygnał ze wszystkich. Banki centralne gromadzą złoto. Rządy przekształcają złoto rzemieślnicze w zasób strategiczny. Inwestorzy nadal szukają ochrony przed niepewnością fiskalną, osłabieniem waluty i ryzykiem geopolitycznym. Niezależnie od tego, czy przyszłość będzie należeć do systemu skoncentrowanego na dolarze, wielobiegunowego porządku finansowego, czy też jakiegoś hybrydowego układu, który jeszcze nie istnieje, złoto wydaje się zajmować wyjątkową pozycję. Pozostaje ono jednym z niewielu aktywów, które nie zależą od wiarygodności żadnego rządu, banku centralnego czy sieci płatniczej.

Wspólny wątek łączący wszystkie trzy historie jest zatem jasny. Złoto nie jest już tylko towarem reagującym na krótkoterminowe nastroje rynkowe. Staje się ono strategicznym aktywem na każdym poziomie globalnej gospodarki - od afrykańskich wiosek górniczych i skarbców banków centralnych po wyłaniającą się architekturę międzynarodowych finansów. Ostatnia konsolidacja cen może wyglądać jak przerwa, ale siły wspierające złoto rzadko były silniejsze. W tym sensie obecny rynek nie jest świadkiem końca historii złota. Może być świadkiem początku znacznie większej.