Złoto w centrum nowego porządku monetarnego: Dlaczego rok 2025 stał się przełomowy?

Rok 2025 zostanie prawdopodobnie zapamiętany jako punkt zwrotny we współczesnej historii złota. Zarówno pod względem fizycznym, jak i wartości rynkowej, globalny popyt osiągnął poziomy nigdy wcześniej nie widziane, odzwierciedlając głęboką zmianę w sposobie postrzegania ryzyka, pieniędzy i długoterminowego bezpieczeństwa przez inwestorów, gospodarstwa domowe, instytucje i rządy. Całkowity popyt na złoto, w tym transakcje pozagiełdowe, po raz pierwszy przekroczył 5000 ton, podczas gdy cena złota ustanowiła 53 nowe rekordy wszech czasów w ciągu roku. W połączeniu, dynamika ta spowodowała, że całkowita wartość rocznego popytu na złoto osiągnęła bezprecedensowy poziom 555 miliardów dolarów amerykańskich, co stanowi wzrost o 45% rok do roku. Nie był to spekulacyjny skok napędzany pojedynczym szokiem, ale wynik wielu sił strukturalnych wzmacniających się nawzajem w różnych regionach i segmentach rynku.

Dominującym czynnikiem był popyt inwestycyjny. Globalne zasoby złota w funduszach giełdowych wzrosły o 801 ton, dzięki czemu rok 2025 był drugim najsilniejszym rokiem w historii napływów do funduszy ETF. W tym samym czasie fizyczne inwestycje w sztabki i monety inwestycyjne gwałtownie przyspieszyły, osiągając najwyższy poziom od dwunastu lat. U podstaw tych przepływów leżał spójny zestaw motywacji: poszukiwanie bezpiecznych aktywów, dywersyfikacja portfela z dala od ryzyka finansowego i politycznego oraz, w coraz większym stopniu, pęd cenowy, ponieważ nieustanny wzrost złota przyciągał nowych uczestników. Zamiast chłodzić popyt, kolejne rekordy potwierdziły rolę złota jako środka przechowywania wartości w oczach wielu inwestorów.

Na szczególną uwagę zasługują inwestycje w sztabki i monety inwestycyjne. W samym czwartym kwartale 2025 r. popyt wyniósł 420 ton, co stanowi najsilniejszy kwartalny wynik od ponad dekady, a wolumeny wzrosły o prawie jedną trzecią zarówno rok do roku, jak i kwartał do kwartału. W ujęciu rocznym popyt na sztabki i monety osiągnął najwyższy poziom od 2013 r., osiągając rekordową wartość 154 mld USD. Co uderzające, ponad połowa tej wartości pochodziła z zaledwie dwóch krajów: Indii i Chin. Na obu rynkach cena złota była dominującym katalizatorem, przyćmiewając czynniki lokalne i stając się wspólnym wątkiem, który ujednolicił zachowania inwestorów w różnych regionach.

W Indiach popyt inwestycyjny wzrósł do poziomów niespotykanych od ponad dekady. Dwa kolejne kwartały z popytem przekraczającym 90 ton oznaczały najsilniejszą passę od 2013 r., podczas gdy roczne inwestycje osiągnęły rekordową wartość 32 mld USD. Deprecjacja rupii wzmocniła wzrost lokalnych cen złota, intensyfikując zakupy i wzmacniając atrakcyjność złota jako zabezpieczenia przed słabością waluty. Co ważne, część tego popytu pochodziła od konsumentów, którzy tradycyjnie kupowaliby biżuterię, ale zamiast tego przerzucili się na sztabki i monety o niższej marży. Zmiana ta podkreśla subtelną, ale ważną transformację: złoto w Indiach jest coraz częściej traktowane nie tylko jako ozdoba lub bogactwo kulturowe, ale jako aktywa finansowe.

Ten inwestycyjny sposób myślenia został dodatkowo wzmocniony przez gwałtowny wzrost liczby złotych funduszy ETF i cyfrowych produktów ze złota. Nowe notowania ETF poszerzyły dostęp, podczas gdy wartość transakcji złotem cyfrowym wzrosła w ciągu roku niemal trzykrotnie. Patrząc w przyszłość, zmiany regulacyjne mogą zapewnić dodatkowe wsparcie. Decyzja indyjskiego regulatora emerytalnego o zezwoleniu funduszom National Pension System na inwestowanie w złote i srebrne fundusze ETF otwiera drzwi do trwałego udziału instytucjonalnego, potencjalnie zakotwiczając popyt znacznie poza krótkoterminowymi cyklami cenowymi.

Chiny doświadczyły jeszcze bardziej dramatycznej zmiany strukturalnej. Po raz pierwszy w dostępnych danych roczne inwestycje w sztabki i monety inwestycyjne przewyższyły konsumpcję biżuterii. Popyt na bezpieczną przystań pozostawał silny przez cały rok, napędzany przez globalne napięcia geopolityczne, tarcia handlowe i powtarzające się sygnały oficjalnego zakupu złota przez Ludowy Bank Chin. Reforma podatku od wartości dodanej ogłoszona w listopadzie zapewniła dodatkowy impuls w czwartym kwartale, zachęcając konsumentów nastawionych na inwestycje do przekierowania wydatków z biżuterii na produkty inwestycyjne. Zmiany regulacyjne umożliwiające ubezpieczycielom bezpośredni udział w rynku złota dodatkowo wzmocniły instytucjonalne podstawy popytu, sugerując, że chińska historia inwestycji w złoto ewoluuje od epizodycznych skoków do bardziej trwałej cechy strukturalnej.

Na całym Bliskim Wschodzie inwestycje detaliczne osiągnęły wieloletnie maksima pod względem wolumenu i rekordowe wartości, wspierane przez niestabilność regionalną i globalną niepewność. Turcja wyróżniała się jako częściowy wyjątek. Podczas gdy zainteresowanie handlem detalicznym pozostało solidne, a lokalne premie utrzymały się na wysokim poziomie, całkowita wartość inwestycji spadła rok do roku. Wysoka inflacja zmniejszyła siłę nabywczą, a powtarzające się skoki cen zachęcały do realizacji zysków po wyjątkowo silnych latach inwestycyjnych w 2023 i 2024 roku. Mimo to złoto nadal odgrywało kluczową rolę w ochronie majątku gospodarstw domowych.

W Stanach Zjednoczonych i Europie obraz był bardziej zniuansowany. Roczne wolumeny sztabek i monet w USA były zasadniczo płaskie, ale wartość inwestycyjna nadal wzrosła do około 7 miliardów dolarów. Pod tymi liczbami rynek był bardzo aktywny, z silnymi dwukierunkowymi przepływami, ponieważ nowe zainteresowanie kupnem współistniało z realizacją zysków przez długoletnich posiadaczy. Europa odnotowała cztery kolejne kwartały wzrostu popytu inwestycyjnego rok do roku, zbliżając wolumeny do poziomów z 2023 r. i podnosząc wartości do najwyższych od 2022 r. Również w tym przypadku dynamika cen w połączeniu z obawami geopolitycznymi podtrzymała zainteresowanie.

W innych częściach Azji popyt inwestycyjny wzrósł na większości rynków ASEAN. Indonezja odnotowała konsekwentnie podwyższone zakupy napędzane słabą gospodarką krajową, presją walutową i motywami bezpiecznej przystani, co skłoniło producentów biżuterii do priorytetowego traktowania produkcji prętów. Tajlandia odnotowała najsilniejsze roczne inwestycje od 2018 r., a ich wartość osiągnęła dwunastoletni szczyt, choć część popytu migrowała w kierunku internetowych platform handlowych, a nie fizycznej sprzedaży detalicznej. Wietnam był znaczącym wyjątkiem, gdzie ograniczenia podaży i ekstremalne lokalne premie znacznie ograniczyły wolumeny inwestycji, zmuszając inwestorów do poszukiwania alternatywnych zamienników, takich jak pierścienie o wysokiej czystości.

Pod koniec roku Japonia i Korea Południowa jeszcze bardziej przyspieszyły. W Japonii przełamanie kluczowych psychologicznych poziomów cenowych wywołało falę zakupów detalicznych, nawet jeśli realizacja zysków przez starszych posiadaczy złota pozostała cechą charakterystyczną. W Korei Południowej inwestycje w złoto eksplodowały w czwartym kwartale, wzmocnione słabością waluty i spekulacjami, że bank centralny może dodać złoto do swoich rezerw. Roczna wartość inwestycji wzrosła ponad dwukrotnie do 3 mld USD.

Banki centralne pozostały kamieniem węgielnym rynku złota. Oficjalne zakupy netto osiągnęły 863 tony w 2025 r., poniżej nadzwyczajnych poziomów 1000 ton z poprzednich trzech lat, ale nadal znacznie powyżej długoterminowej średniej. Zakupy były szeroko zakrojone, a banki centralne rynków wschodzących odgrywały wiodącą rolę. Instytucje takie jak Narodowy Bank Polski, Narodowy Bank Kazachstanu i Bank Centralny Brazylii dokonały znacznych uzupełnień, podczas gdy niezgłoszone zakupy pozostały znaczącym i nieprzejrzystym składnikiem całkowitego popytu. Dane ankietowe sugerują, że trend ten jest daleki od zakończenia, z przeważającymi oczekiwaniami dalszej akumulacji rezerw w nadchodzących latach.

Ważny nowy wymiar pojawił się w sektorze prywatnym. Firma kryptowalutowa Tether zgromadziła około 140 ton złota, pozycjonując się jako jeden z największych niepaństwowych posiadaczy kruszcu. Jej strategia, wyraźnie porównywana przez kierownictwo do strategii banku centralnego, odzwierciedla szerszą zbieżność między brakiem zaufania do długu publicznego, obawami o osłabienie waluty i odnowionym zainteresowaniem złotem jako neutralnym aktywem rezerwowym. Chociaż sam Tether nie napędzał rajdu, jego obecność ilustruje, w jaki sposób atrakcyjność złota rozszerza się na nowe ekosystemy finansowe.

Podsumowując, wydarzenia z 2025 r. sugerują, że złoto ponownie stało się nie tylko cyklicznym zabezpieczeniem, ale także strategicznym aktywem osadzonym w globalnym systemie finansowym. Rekordowe ceny nie stłumiły popytu; zamiast tego potwierdziły rolę złota w erze zdefiniowanej przez fragmentację geopolityczną, niepewność fiskalną i zmieniające się normy monetarne. W 2026 r. fundamenty położone w 2025 r. wskazują na dalszą siłę popytu na złoto, nawet jeśli tempo i struktura zakupów będą ewoluować.